Voltaire "candide" de, leibniz'in "olabilecek dünyaların en iyisinde yaşıyoruz" yaklaşımına sürekli gönderme yapmaktadır ve kitap aslında başlı başına bu iyimser yaklaşımı eleştirmektedir. Gerçi bu eleştiriye bakıp, leibniz'i gözardı etmek pek doğru değildir.
Leibniz,Descartes'ın ego üzerine yaptığı ölçü problemi üzerine yaptığı çözümlemeler beden/ruh ayırımı üzerinden gidip nedensellik ilkesine bağlamıştır felsefesini. 17. yüzyılda Leipzig'de doğmuştur. Leipzig o dönemde Barok müziğin en geliştiğ şehirlerden biridir. Matematik müziğe(Barok), resme(perspektif), ve felsefeye yansımıştır. Leibniz'in felsefesi bilginin tümünü kapsayan, evrenin rasyonel ysallığını rasyonel bilgide dile getiren bir metafizik, bilimsel araştırmayla iç içe geçiren bir varsayım 'hypothesis'dir. Leibniz maddeyi oluşturan etkinlik eğilimli noktaları, boşluktaki noktaları dolduran bilinç noktaları olarak gördü. Bunlara monad adını verdi. Monadlar birdir,basittir ve bölünemezler. Birleşmezler, monadlar penceresizdir. Bu noktada Descartes'tan ayrılır. Descartes fiziksel dünyadanın hepsini aynı cisim sayarken, Leibniz çokluklardan bahsederken monadların çokluklarını kastediyor,ve monadların hiçbiri aynı değildir. Yani Leibniz'e göre zihinsel ve fiziksel çokluk söz konusudur.
Monadlar birbirleriyle iletişime girmezler. Monadlar birleşmezler. Monadlar beraber var olup beraber yok olurlar. Birleşikler ise bunları aşama aşama kateder.
Yeter sebep ilkesi önemlidir. Bu dünyadan daha iyi bir dünya mümkün mü? sorusuna vereceği cevap şudur:Tanrı nihai bir varlıktır ve olabilecek dünyalar arasında en nihai olanı seçmiştir. Eğer bu dünyadaysak ve diğerinde değilsek bunun bir sebebi vardır.
Bilgiye ulaşma düşüncesi de Descartes'dan farklıdır. Descartes'a göre bir hayvan sadece makinedir ve bilgiye ulaşamaz. Leibniz'e göre bilgiye ulaşmanın 4 aşaması vardır: Bulanık bilgi, açık bilgi, açık seçik bilgi ve adaequate bilgi(matematik bilgisi örneğin). Matematik yöntemini felsefede kullanmak ister. Ona göre sayılarla olduğu gibi kavramlarla da hesap edilebilmelidir.
Bunları entellik olsun diye değil,Leibniz sınavına hazırlanan felsefe öğrencisini motive etmek için yazdım. Böyle anlatınca birçok şey daha kolay. Macit Gökberk amcamdan ve Türker Armaner notlarından da yardım almadım değil.
(0 puan) |
