"blues harp" olarak adlandırılan tipik bir blues mızıkasının seslerinin dizilişi şöyledir.
C (do) mızıka için
--- C E G C E G C E G C --- üfle (blow)
--- D G B D F A B D F A --- çek (draw)
bu mızıkayı ilk defa elinize alıp rastgele deliklere üfleyip çektiğinizde C (do) major tonunda (başka bir ifadeyle do mi sol seslerinde çözülen) ya da daha düşük bir ihtimalle A (la) minor tonunda bir melodi elde edersiniz. tahmin edeceğiniz gibi C mızıka C tonunda çalınmak için tasarlanmıştır, G mızıka G tonunda.. işin ilginç yanı "blues" söz konusu ise C mızıkayı çalmanız gereken ton G (sol)dir. bu sayede blues da sıkça üzerinde durulan 1 ve 4 akorlarını rahatça ilk üç deliği çekerek ve üfleyerek çıkarabilirsiniz. ve ayrıca blues'un temel taşı olan bend'lerin ve blue note'ların doğru şekilde çıkarılabilmesini sağlar bu pozisyon. bend sayesinde bir delikten çıkan sesin olduğundan daha (gitardan ya da diğer telli sazlardan farklı olarak)kalın bir sese taşınması mümkün.
sıkça bend yapılan yerleri yazacak olursak;
- 1. ve 4. deliklerde çekerken C'den ya da C#'den D'ye bend yaparak bir yerlerde G tonunun "blue fifth"ini bulmanız,
- 2. ve 5. deliklerde çekerken E(mi)'den F(fa)'ya bend yaparak "blue seventh"ı bulmanız,
- kolay gibi gelse de aslında en zoru.. 3. delikte çekerken A'dan ya da A#'den B(si)'ye doğru bend yaparak bir yerlerde "blue third"i bulmanız mümkündür.
ha notalar arasında aranırken aslında aşkınızın blues olduğunu keşfedeceksiniz, mecnunun çöllere düştüğünde sevdiğinin leyla olmadığını keşfedişi gibi. tamam, gördüğünüz gibi mızıka, şans eseri midir yoksa bilerek mi öyle yapılmıştır bilmiyorum, C mızıka için G tonunda blues için neredeyse ideal bir çalgı haline gelmekte. tabi D tonunu E tonunu ve A tonunu da deneyebilirsiniz, zarar gelmez. ama zenci bir bluescu amca bir yerlerden çıkıp sizi taşlamaya, gitarıyla kafanıza vurmaya kalkabilir, sevgilisi terk etmiş zaten amcamı :) ..
tamam, teori faslı bitti, pratik faslında sıra(sıralamaya bak be, çok insaflıyım). @tiyatralterapi'nin kromatik mızıkası(hayır bu model blues için değil) için yardım etmeye çalışırken yazdığım yazı bu. kopyala-yapıştır, ama benim alın terim. :) buyrun:
"sanırım sendeki mızıka şurdakinden: http://en.wikipedia.org/wiki/Chromatic_harmonica
güzel bir mızıka, profesyonel işi biraz.. ben de alıp kendimi geliştirmeyi umuyorum. benim gibi, mızıka çalmak isteyenler genelde blues ya da rock çalmak isterler ki ikisi de blues harpla çalınır. elindeki mızıka çok açık ki bir blues harp değil. bu blues çalınmaz anlamına gelmiyor, sadece ondaki kadar rahat çalamazsın, ve ondaki bend'leri uygulayamazsın o kadar (resmen kendimi yalanladım, bu blues çalınmaz anlamına geldi çünkü bend olmazsa blues olmaz.).
ama mızıkada ne çalacaksan çal genel mantık aynıdır. öncelikle deliklere tek tek üflemeyi, akorlar ya da aralıklar çıkarmak yerine tekil sesler çıkarmayı öğrenmen lazım. başlangıçta iki parmağınla yanlardaki delikleri kapatma yolunu deneyebilirsin. ama sonradan sadece ağzınla bunu yapabiliyor hale geleceksin. bu şekilde birkaç şarkının melodisini çalmayı deneyebilirsin. düz melodik (doremi diye doğrudan çıkan ya da inen) şarkılar (ya da türküler mi diyim ne diyim) yerine biraz karmaşık melodili olanları seçersen tekli üfleme ve notaların yerini bulma için güzel alıştırma olurlar. çok da zorlamaya gerek yok. verdiği seslerden emin değilsen gitarla ya da herhangi bir enstrümanla karşılaştırıp öğrenebilirsin (muhtemelen sen de öyle yaptın zaten).
ikinci önemli şey nefesini doğru kullanmak, doğru şekilde üfleyip doğru şekilde çekmektir. mızıka diğer nefesli çalgılara benzemez, biraz daha zordur bu açıdan çünkü hem üflüyosun hem çekiyosun ve hangisini ne zaman yapacağın hiç belli olmuyo. nefesini doğru kullanmıyosan başlangıçta bazı deliklerden çıkan sesler sönük gelecektir, tam çıkmayacaktır, geç belirecektir. ama bir şekilde üfleyerek (ya da çekerek) bu seslerin doğru şekilde çıkmasını sağlayabildiğini göreceksin (duyacaksın aslında). o üfleyiş tekniğinin üzerine gittiğinde mızıkadan çıkan sesler sana biraz garip gelebilir, çünkü beklediğinden biraz fazla tok çıkabilir sesler ama doğru olanı bu, devam et. ağzından üflüyormuş gibi değil de doğrudan ciğerinden üflüyormuş gibi üflemen ve çekmen gerekiyor biraz. ha nefesi doğru kullanmak diyince.. ayrıca aleti çalarken nefesinin tükenmemesi gerekiyo ama o pratikle olacak bir şey o konuda sana verebileceğim ipucu yok pek..
sonra.. bir de "bend" olayı var, blues veya rock çalmak için çok önemli olan, pentatonikler veya blues gamları üzerine çok iyi giden. ama sanıyorum ki senin mızıkanın akort düzeninde pek bir etkinlikleri olmayacak. gitarın tellerini çektirerek çaldığında sesler incelir, gitardaki bend tekniği buna dayanır. fakat mızıkada bu durum tersine işliyor, belli bir şekilde çekince (ya da üfleyince ama genelde çekerken bend yapılır) deliklerden çıkan sesleri kalınlaştırmak mümkün. blues mızıkada blue note'lara ulaşmak için kullanılır bendler. ama seninki için mesela.. pompasına basmadan Ab/G# (la bemol/sol diyez) sesini çıkarmak için A sesinin çıktığı deliği çekerken ağzının içini ve dilini belli bir şekle getirdiğinde A dan yavaşça kalınlaştırarak Ab/G# sesine ulaşabilirsin. bu sayede pompası olmasa bile mızıkadan alamadığın birçok sesi alman, ve daha insan sesine benzer, daha kesintisiz bir ses çıkarman mümkün. tabi bu ağzını getirdiğin şekli anlatmam pek mümkün değil, deneyerek bulman lazım.
unutmadan yeni başladıysan pompasıyla pek uğraşmamanı öneririm. daha önce bi arkadaşa daha yardımcı olmaya çalışmıştım mızıka konusunda.. aslında bu yazdıklarımı mızıka etiketine kopyalasa biri, çok iyi olacak. uzun sürüyo böyle. neyse.. başka sorun varsa cevaplayabilirim. iyi çalmalar mı diyim ne diyim?.."
umarım en azından yeni başlayan ya da öğrenmek, satın alıp başlamak isteyen arkadaşlara yararlı olur. mızıkacılara, bedeni nerde olursa olsun ruhu misisipi deltasında olan bluesman'lere selam olsun.